Άρθρα

«Άφρονες ψαλμωδοί» ή «επιλεκτικοί νοσταλγοί»;

Δημιουργήθηκε στις Πέμπτη, 16 Μαϊ 2013

Του Παναγιώτη Απ. Κουτσουλέλου

Το επεισόδιο και τα σχόλια

Το επεισόδιο με τον ψαλμό του εθνικού ύμνου από άγημα της σχολής ναυτικών δοκίμων κατά τη διάρκεια της τελετής της ανάστασης στην Αθήνα καθώς επίσης και τα θετικά σχόλια του αρχηγού ΓΕΕΘΑ, που εισέπραξαν οι «συντεταγμένοι ψαλμωδοί» για την ενέργειά τους αυτή, αποτέλεσαν αφορμή για πολυποίκιλα σχόλια.- Οι μεν κύκλοι της ακροδεξιάς επαίνεσαν τους «ψαλμωδούς» θεωρώντας ότι η ενέργειά τους αυτή δεν αποτελούσε παρά μία μορφή έκφρασης της θέλησης των ενόπλων δυνάμεων να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων ενόψει του διευρυνόμενου περιορισμού της εθνικής κυριαρχίας.-

Οι δε κύκλοι της αριστεράς τους κατακεραύνωσαν ισχυριζόμενοι ότι η «άφρονη» ενέργειά τους αυτή δεν αποτελούσε παρά κακόγουστη έκφραση πατριωτισμού, η οποία μάλιστα διατάραξε το θρησκευτικό συναίσθημα το οποίο υπερβαίνει τις όποιες εθνικές αναφορές.-

Οι θεωρίες

Τα σχόλια αυτά έρχονται να επιβεβαιώσουν τόσο τις επικρατούσες στους τους αντιδραστικούς κύκλους, θεωρίες περί «αφύπνισης των ελλήνων αξιωματικών ενόψει πολυποίκιλων εθνικών κινδύνων» και περί ενδεχόμενης ανάληψης πρωτοβουλιών για την αποτροπή των κινδύνων αυτών από το στράτευμα, όσο και τις ρηχές αναλύσεις της σταλινικής, κυρίως, αριστεράς σχετικά με τον ιστορικό ρόλο των ενόπλων δυνάμεων στην οργάνωση και επιβολή της αστικής κυριαρχίας.- Παρά τις χαοτικές διαφορές, που χωρίζουν τις δύο θεωρίες, υπάρχει σε αυτές ένα κοινό ερμηνευτικό στοιχείο: H εργαλειοκρατική αντίληψη του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων.- Οι μεν αντιδραστικές θεωρίες αποδέχονται το ρόλο των ενόπλων δυνάμεων ως ενοποιητικού εθνικού θεσμού, η ύπαρξη του οποίου λειτουργεί αποτρεπτικά στις περιπτώσεις που διατρέχει κίνδυνο όχι μόνον η εδαφική ακεραιότητα του εθνικού χώρου αλλά και το ίδιο το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα.- Οι δε σταλινικές - αριστερές αντιλαμβάνονται τις ένοπλες δυνάμεις ως άβουλο και άκριτο όργανο βίαιης επιβολής της θέλησης της αστικής τάξης για αδιάλειπτη κοινωνική κυριαρχία.-

Ο ιστορικός ρόλος των ενόπλων δυνάμεων

Όμως η ίδια η ιστορική αφήγηση του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους μέχρι και σήμερα, καθιστά αδύναμη αν όχι άχρηστη την εργαλειοκρατική ερμηνεία ως μεθοδολογικού μέσου διεισδυτικής ανάλυσης του φαινομένου.-

Για την επιβεβαίωση της προαναφερόμενης διαπίστωσης θα αρκεσθώ σε μία λίαν επιγραμματική μεν (για χωρικούς λόγους), πειστική δε κατά την κρίση παράθεση πραγματικών καταστάσεων με χρονική περιοδολόγηση και με ανάδειξη των αιτιών που τις προκάλεσαν, οι οποίες προσδιορίζουν τον ιστορικό ρόλο των ελληνικών ένοπλων δυνάμεων.-

α) Από το 1830 έως 1935

Παρά το ότι οι δομές του νεοσύστατου ελληνικού κράτους δημιουργούνται για την διαρκή στήριξη και την εξυπηρέτηση ενός, ουσιαστικά, προτεκτοράτου πλήρως εξαρτημένου από τις βουλήσεις και τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών κυρίαρχων δυνάμεων, εν τούτοις η νεότευκτη αστική τάξη φαίνεται να ασφυκτιά από τις δομές αυτές.- Το στρατιωτικό κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 δίνει ανακουφιστική, πλην όμως πρόσκαιρη ικανοποίηση, στα ανερχόμενα μικροαστικά στρώματα, που αναζητούσαν εναγωνίως πολιτικά δικαιώματα, ενώ παράλληλα θέτει και τα θεμέλια πολιτικής οργάνωσης της αστικής τάξης.- Μετά το κίνημα και για περίοδο τουλάχιστον 50 ετών, οι δύο κυρίαρχες μερίδες της αστικής τάξης η βιομηχανική και η μεταπρατική αναπτύσσονται ραγδαία συσσωρεύοντας κέρδη, η εργατική τάξη γίνεται πλέον πολυπληθής και εντείνονται οι αντιθέσεις μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας.- Το πολιτικό προσωπικό, δηλαδή οι πολλάκις, την εποχή εκείνη, εναλλασσόμενες κυβερνήσεις, το παλάτι και ο στρατός αποτελούν τους τρείς πόλους, που συμβάλλουν καθοριστικά στην οργάνωση της αστικής κυριαρχίας δίνοντας της μάλιστα προοπτική στην διεύρυνση του εδαφικού-εθνικού χώρου.- Η προοπτική αυτή, η οποία λαμβάνει ιδεολογικά την μορφή του εθνικού αλυτρωτισμού, εξελίσσεται είτε επιτυχώς (προσάρτηση Επτανήσων το έτος 1863 και Θεσσαλίας το έτος 1871), είτε ανεπιτυχώς (ελληνο-τουρκικός πόλεμος το έτος 1897).-

Στη συνέχεια ακολουθεί όξυνση των αντιθέσεων, μεταξύ της βιομηχανικής μερίδας της αστικής τάξης, που αξιώνει την εξουσιαστική της επικράτηση διεκδικώντας της εθνική ηγεμονία και της μεταπρατικής που αξιώνει την πρόσδεση του κράτους στα δεσμά του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού.- Οι αντιθέσεις αυτές και κυρίως η όξυνσή τους αντανακλώνται στην πολιτική χαοτική κατάσταση που έχει δημιουργηθεί προς το τέλος του 19ου και στην αρχή του 20ου αιώνα.- Την λύση στο πρόβλημα της οργάνωσης της αστικής κυριαρχίας θα την δώσει στο Γουδί το έτος 1909 μία ομάδα κατωτέρων αξιωματικών και υπαξιωματικών με τον τίτλο «Στρατιωτικός Σύνδεσμος», που η εξέγερσή της κατ΄αρχήν θα προκαλέσει την αποσύνδεση του στρατεύματος από το παλάτι και περαιτέρω θα θέσει τις βάσεις για την κυριαρχία του βενιζελισμού ως προωθημένης πολιτικής έκφρασης μίας δυναμικής εθνικής αστικής τάξης, που διεκδικεί την διεύρυνση του εδαφικού χώρου ως γεωγραφικού σημείου αναφοράς και κυριαρχίας της.- Ο στρατός εκπληρώνει με επιτυχία τον ρόλο του (βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913), αποκτά πλήρη αυτονομία από το παλάτι, με το οποίο τελικά και συγκρούεται πράγμα, που αποδεικνύεται από την ύστερη, πλην όμως καθοριστική του συμμετοχή στον Α΄παγκόσμιο πόλεμο (1916-1918) και την αμέριστη στήριξη που παρέχει στους βενιζελικούς (Κίνημα Εθνικής Άμυνας).- Ο ρόλος του στρατού την αμέσως μετέπειτα χρονική περίοδο, παραμένει έντονος και καθοριστικός, παρά την εθνική καταστροφή του 1922, πράγμα το οποίο αποδεικνύεται με την συγκρότηση της επαναστατικής επιτροπής (Πλαστήρας, Γονατάς και Φωκάς), που δεν έχει σκοπό μόνον την στρατιωτική ανασυγκρότηση αλλά και την πολιτειακή αλλαγή, γεγονός, που επιβεβαιώνεται με την απομάκρυνση του βασιλιά και την εγκαθίδρυση της ονομαζόμενης Β΄ Ελληνικής Δημοκρατίας (1924-1935).-

Κατά την περίοδο αυτή (1924-1935) η Ελλάδα ως κρατική οντότητα περιλαμβάνει στους κόλπους της το μέγιστο ποσοστό του ελληνισμού και έχει καταστεί χώρος αθρόας συρροής προσφύγων.- Το άφθονο και φθηνό πλέον εργατικό δυναμικό προσφέρεται ως βορά στην κερδοσκοπία του κεφαλαίου, ενώ παράλληλα εντείνονται και οι εργατικοί αγώνες, η δυναμική των οποίων ενισχύεται από την σημαντική παρουσία του ιδρυμένου κατά το έτος 1918 Κ.Κ.Ε.- Οι κοινωνικοί αγώνες αυτοί αντιμετωπίζονται είτε με βίαιη καταστολή (1923 απεργία μυλεργατών), είτε με ποινικοποίηση (ιδιώνυμο).- Η πολιτική αστάθεια που ακολουθεί από το 1932 και μετέπειτα και η ανάγκη για σταθεροποίηση του καθεστώτος, προκαλεί δύο πραξικοπήματα βενιζελικών στρατιωτικών (1933 και 1935), τα οποία οδηγούν, τελικά στην επικράτηση βασιλικών στρατιωτικών με επικεφαλής τον Γεώργιο Κονδύλη και στην κατάργηση της αβασίλευτης δημοκρατίας.- Ακολουθεί η αυτοανακηρυξη του Ιωάννη Μεταξά σε «κυβερνήτη» της Ελλάδας με την πρόφαση του κινδύνου των κοινωνικών ανατροπών, ο οποίος στηρίζεται τόσο από το παλάτι, όσο και από τον χώρο «επαγγελματικής» του προέλευσης, τον στρατό.-

β) Από το 1940 έως και το 1974

Η έναρξη του Β΄παγκοσμίου πολέμου βρίσκει τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις, αποκαθαρμένες από τα βενιζελικά στοιχεία, να προσανατολίζουν τη δράση τους κατ΄αρχήν προς ενίσχυση του βρετανικού παράγοντα.- Η κατάληψη του ελλαδικού χώρου από τις δυνάμεις του άξονα και η ανάπτυξη μαζικού λαϊκού απελευθερωτικού μετώπου με πολιτική και στρατιωτική δράση (Ε.Α.Μ.-Ε.Λ.Α.Σ.), προκαλεί τριχοτόμηση των επιλογών των στρατιωτικών στελεχών, ένα μέρος των οποίων εντάσσεται στις αντιστασιακές δυνάμεις, ένα άλλο συνεργάζεται με τους κατακτητές με τη συμμετοχή τους κυρίως στα τάγματα ασφαλείας και ένα τρίτο ακολουθεί την εξόριστη κυβέρνηση στην Μέση Ανατολή.-

Η άνοδος του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στον ελλαδικό χώρο με αποκορύφωμα την ίδρυση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (Π.Ε.Ε.Α) και η άμεση ρεαλιστική προοπτική εγκαθίδρυσης λαϊκής δημοκρατίας. θέτει ευθέως σε κίνδυνο τόσο τις προκατοχικές δομές της αστικής εξουσίας, όσο και την προοπτική των μερίδων της άρχουσας τάξης για μεταπολεμική εδραίωση της κυριαρχίας τους.- Με δεδομένη την αδυναμία των αστικών δυνάμεων να επιβάλλουν πολιτική λύση προς όφελός τους, το πρόβλημα καλείται να επιλύσει μερίδα στρατιωτικών στελεχών, κύρια μελήματα των οποίων είναι κατ΄αρχήν ο έλεγχος των ενόπλων δυνάμεων και περαιτέρω η αποκατάσταση και εδραίωση τους αστικού καθεστώτος.- Η ίδρυση της Ένωσης Νέων Αξιωματικών (Ε.Ν.Α.) το 1943 και του Ιερού Δεσμού Ελλήνων Αξιωματικών (Ι.Δ.Ε.Α.) το 1944, από βαθιά αντικομμουνιστές αξιωματικούς, που θεωρούσαν την επιβολή δικτατορίας ως τη μόνη αποδεκτή λύση για την μεταπολεμική Ελλάδα, αποτελεί το πρωταρχικό βήμα που γίνεται στην προαναφερόμενη κατεύθυνση.-

Σκοπός του Ι.Δ.Ε.Α. δεν είναι μόνο η αποτροπή του κομμουνιστικού κινδύνου και η καταστολή του λαϊκού κινήματος αλλά κυρίαρχα η ανάδειξη των ενόπλων δυνάμεων σε μηχανισμό οργάνωσης της αστικής εξουσίας.- Η επιδίωξη επίτευξης του σκοπού αυτού, που ουσιαστικά προωθούσε τις ένοπλες δυνάμεις να αναδειχθούν σε «κόμμα» του αστικού καθεστώτος, αποδείχθηκε ιστορικά από σωρεία γεγονότων και καταστάσεων.- Ενδεικτικά αναφέρουμε:

· Η ανάδειξη του Παπάγου όχι μόνο σε αρχιστράτηγο αλλά και σε κύριο πολιτικό εκπρόσωπο των μερίδων εκείνων της αστικής τάξης που αποδέχονταν την ένταξη στην αμερικάνικη σφαίρα επιρροής, όχι απλά βοηθήθηκε από τις ένοπλες δυνάμεις, αλλά επιβλήθηκε από αυτές με την απειλή μάλιστα στρατιωτικού πραξικοπήματος (1951)

· Παρά τις συνταγματικές αλλαγές του 1952, οι ένοπλες δυνάμεις απέκτησαν υψηλό βαθμό αυτονομίας τόσο από την κυβέρνηση, όσο και από το παλάτι, που αποτελούσαν τους λοιπούς δύο πόλους της αστικής κυριαρχίας

· Στελέχη του Ι.Δ.Ε.Α., που δεν ικανοποιούνται από τις προαναφερόμενες συνταγματικές αλλαγές, θεωρώντας ότι περιορίζεται η δράση των ενόπλων δυνάμεων ως προωθημένου «κόμματος» που οργανώνει και διαφυλάσσει τα συμφέροντα της αστικής κυριαρχίας και ενός κράτους, που αποτελεί περιφερειακό κρίκο στην αλυσίδα της αμερικανικής ιμπεριαλιστική μητρόπολης, προσπαθεί να αποσταθεροποιήσει τις δεξιές και κεντρώες κυβερνήσεις της δεκαετίας του 1960 συμμετέχοντας σε μία σειρά από εγκληματικές ενέργειες (σχέδιο Περικλής, δολοφονία Λαμπράκη, Γοργοπόταμος, υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, σαμποτάζ στο Έβρο κ.λ.π.).

· Η κρίση εκπροσώπησης που αντιμετωπίζει το αστικό καθεστώς μετά το εκλογικό αποτέλεσμα του Φεβρουαρίου 1964 και η όξυνση του κυπριακού προβλήματος, αντιμετωπίζεται από την μοναρχία ως πρόκληση για επιβολή στρατιωτικής δικτατορίας ως αποδεκτής λύσης για τα συμφέροντα της ηγεμονικής μεταπρατικής μερίδας του κεφαλαίου.- Όμως το παλάτι παρουσιάζει εμφανείς οργανωτικές αδυναμίες και κυρίως έλλειψη εμπιστοσύνης από τον κυρίαρχο αμερικανικό παράγοντα, που θέλει να ικανοποιήσει τις γεωπολιτικές του επιδιώξεις με την διχοτόμηση του ανεξάρτητου κυπριακού κράτους.- Τελικά για την αποκατάσταση της ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας επιβάλλεται και επικρατεί η πραξικοπηματική ενέργεια των συνταγματαρχών του Ι.Δ.Ε.Α. του Απριλίου του 1967 και όχι η αντίστοιχη των στρατηγών του βασιλιά.-

Η κρίση του Ιουλίου του 1974 και το γεγονός της στρατιωτικής ήττας στην Κύπρο, που χρεώθηκε στους πλέον ακραιφνείς ΙΔΕΑτες αξιωματικούς, αποτελεί και το τέλος της σχετικής αυτονομίας των ενόπλων δυνάμεων ως πόλου της αστικής κυριαρχίας.- Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις που έχουν διαμορφωθεί, μετά την στρατιωτική κατοχή μεγάλου τμήματος του κυπριακού εδάφους, υπέρ του αμερικάνικου ιμπεριαλιστικού κέντρου και η βαθμιαία υποχώρηση του ενδιαφέροντος της Σοβιετικής Ένωσης από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, επέβαλαν την ανάγκη περιστολής της αυτονομίας αυτής και την πειθάρχηση των ενόπλων δυνάμεων στη νέα οργανωτική δομή της Ελληνικής Δημοκρατίας.- Μία νέα οργανωτική δομή, που αντλώντας δύναμη και δυναμική από την λαϊκή νομιμοποίηση, ήταν πλέον πιο «παραγωγική» και αποτελεσματική για την οργάνωση και προώθηση των συμφερόντων της αστικής τάξης και κυρίως της ηγεμονικής μεταπρατικής της μερίδας.-

Αμέσως μετά την περίοδο αυτήν και ενώ στο κυβερνητικό προσκήνιο κυριαρχούν τα κόμματα της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑ.ΣΟ.Κ., για πρώτη φορά μετά τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο οι ένοπλες δυνάμεις οργανώνονται με βάση την άμυνα της χώρας προκειμένου να αντιμετωπίσουν την τουρκική επιθετικότητα που κλιμακώνεται.- Ωστόσο παρά τις διακηρύξεις των εξουσιαστικών κομμάτων αυτών για «δημοκρατική αναδιοργάνωση του στρατεύματος» ή ακόμη και για «παλλαϊκή άμυνα», ο βασικός πυρήνας του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων ως μηχανισμού προστασίας της αστικής κυριαρχίας, έστω και με περιορισμένο ρόλο, διαφυλάσσεται.- Η λογική για την ανάγκη της διατήρησης «του αξιόμαχου» του στρατού και «της ενότητας λαού και στρατού», επιβάλει μεταξύ άλλων το οριστικό κλείσιμο του περιλάλητου φακέλου της Κύπρου, το άνοιγμα του οποίου θα αποδείκνυε περίτρανα, ότι ο πραγματικός λόγος ύπαρξης και λειτουργίας των ενόπλων δυνάμεων, τουλάχιστον μέχρι και το έτος 1974, ουδεμία σχέση είχε με την προστασία της εθνικής κυριαρχίας.-

Σήμερα πλέον και ενώ η Ελλάδα, τελεί υπό την απόλυτη κυριαρχία των ιμπεριαλιστικών πόλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, την οποία κάποιοι δικαίως αποκαλούν κατοχή, τα πράγματα έχουν διαφοροποιηθεί.- Ο ρόλος των ενόπλων δυνάμεων ως μηχανισμού επιβολής και διατήρησης της αστικής κυριαρχίας, είναι ακόμη πιο περιορισμένος.- Όχι μόνον το περιφερειακό ελληνικό καπιταλιστικό σύστημα αλλά και το πολιτικό σύστημα, που την εκπροσωπεί, στηρίζονται πλέον τόσο στην βία, που παράγεται και αναπαράγεται μέσω των τραπεζικών και διοικητικών μηχανισμών αναγκαστικών εισπράξεων υπέρ των συμφερόντων των δανειστών, της ποσοτικής και ποιοτικής διεύρυνσης της ανεργίας, της καταβαράθρωσης των κοινωνικών δομών (παιδεία, υγεία, πρόνοια κ.λ.π.) και των αμιγώς κατασταλτικών μηχανισμών, όσο και στην ψυχο-κοινωνική κατάρρευση του ελληνικού λαού, που σημαντικά του τμήματα είτε τελούν σε κατάσταση μαζικής κατάθλιψης, είτε, με σκοπό την πρόσκαιρη, και χωρίς αξιοπρέπεια, επιβίωση, άγονται στον ραγιαδισμό.

Και ένα αξιολογικό συμπέρασμα

Μετά από τα όσα προεκθέτω, κρίνω ότι το γεγονός του ψαλμού του εθνικού ύμνου από άγημα της σχολής ναυτικών δοκίμων, κατά τη διάρκεια της τελετής της ανάστασης στην Αθήνα καθώς επίσης και τα θετικά σχόλια του αρχηγού ΓΕΕΘΑ για τον ψαλμό αυτό, αποτελούν περισσότερο «ψυχική έκφραση» της αγωνίας μερίδας στελεχών των ενόπλων δυνάμεων σχετικά με τον ρόλο τους στις τρέχουσες εξελίξεις, παρά εκδήλωση συντονισμένης δράσης, που θέτει σε αμφισβήτηση τα δημοκρατικά κεκτημένα.- Και η αγωνία αυτή δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά απότοκο της αναπόλησης του ιστορικού ρόλου των ενόπλων δυνάμεων, που προπαραθέτω.- Η, κατά καιρούς ανάδειξη, των ενόπλων δυνάμεων, όχι απλά με την προάσπιση των συμφερόντων της αστικής κυριαρχίας, αλλά και με την οργάνωσή τους, σε πόλο εξουσίας, που λειτουργούσε σε συνθήκες σχετικής αυτονομίας από τους θεσμούς πολιτικής εκπροσώπησης της κυριαρχίας αυτής, προκαλεί σε πολλά από τα στελέχη της αναπόληση και νοσταλγία.- Ο περιορισμένος, στην ιστορική συνέχεια ρόλος αυτός, προκαλεί περαιτέρω πικρία ίσως και θυμό, αλλά και αγωνία.- Όμως η αναπόληση και η νοσταλγία αυτή μερίδας στελεχών των ενόπλων δυνάμεων είναι λίαν επιλεκτική.- Η ιστορική αφήγηση δεν περιέχει μόνο «κατορθώματα» του πόλου αυτού, αλλά και καταστροφές. Η, επί σειρά ετών. καθοριστική συμμετοχή στην οργάνωση συστηματικών διώξεων σε βάρος των λαϊκών κοινωνικών στρωμάτων με σκοπό την κοινωνική και φυσική εξόντωση αντιφρονούντων, αλλά και οι οδυνηρές στρατιωτικές ήττες, όπως αυτή της Κύπρου το 1974, ως ενδεικτικές αρνητικές αναφορές αναιρούν τον ρομαντικό και «ηρωικό» χαρακτήρα της αναπόλησης αυτής και καθιστούν αναγκαία την θέση σε λειτουργία μία άλλης διανοητικής διεργασίας: της αυτοκριτικής. Και τότε υπάρχει περίπτωση και να συναντηθούμε.- Άλλωστε θεωρώντας τα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων παιδιά του ελληνικού λαού, μπορούμε να συμβάλλουμε από κοινού σε έναν αγώνα ταξικό στο περιεχόμενο και εθνικό στην μορφή, αποκαθιστώντας τον πατριωτισμό ως έκφραση του αγώνα αυτού και καταβαραθρώνοντας το εθνικισμό ως εκδήλωση απαξίωσης και εξαΰλωσης των πανανθρώπινων αξιών.-

Κριεκούκι 15η Μαΐου 2013

Share
© 2011-2013 Νέος Αγωνιστής