Άρθρα

Ο συριακός εμφύλιος και τα τουρκικά διλήμματα

Δημιουργήθηκε στις Σάββατο, 17 Νοέμβριος 2012

Του Σωτήρη Ρούσσου

Η συριακή κρίση και ο εμφύλιος που διεξάγεται σε αυτήν την χώρα έχει ξεπεράσει προ πολλού τον χαρακτήρα μια έστω βίαης καθεστωτικής ανατροπής με τις αβεβαιότητες και τους ισχυρούς τριγμούς της μετάβασης που είδαμε στην Αίγυπτο, την Τυνησία ή ακόμη και την Λιβύη. Ο εμφύλιος αυτός είναι δυνατόν να προκαλέσει ανακατατάξεις σε ό,τι θεωρούσαμε, από τη δεκαετία του 1940 ως σήμερα, αυτονόητο ως προς την συγκρότηση των κρατών και των συνόρων τους στη Μέση Ανατολή. Η χώρα που ίσως μαζί με τον Λίβανο θίγεται περισσότερο  από μια τέτοια ανακατάταξη είναι η Τουρκία.

Η επίλυση της συριακής κρίσης έχει τέσσερις προϋποθέσεις. Πρώτον, τη συγκρότηση ενιαίας ηγεσίας από την πλευρά των αντικαθεστωτικών (έγινε προσπάθεια να επιτευχθεί στη Ντόχα) ώστε να είναι σε θέση να επιβάλουν στις τάξεις τους οποιαδήποτε συμφωνία είτε για εκεχειρία είτε για τελική ειρήνευση και μετάβαση. Δεύτερον, την “ασφαλή διέλευση” του Μπασάρ αλ-Άσαντ και του σκληρού καθεστωτικού πυρήνα εκτός εξουσίας, και πιθανότατα εκτός Συρίας, με παράλληλη συμμετοχή ενός τμήματος του κυβερνώντος κόμματος Μπάαθ στο μετα-Άσαντ πολιτικό τοπίο. Τρίτον, τη διασφάλιση εγγυήσεων από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ  για την προστασία των μειονοτήτων, κυρίως των Αλαουϊτών που είναι ταυτισμένοι με τους Άσαντ αλλά και των Χριστανών, των Κούρδων, των Δρούζων και άλλων μικρότερων κοινοτήτων που φοβούνται την έλευση ενός σκληρού και ρεβανσιστικού ισλαμιστικού καθεστώτος. Τέλος, μια “ενισχυμένη” περιφερειακή  διευθέτηση μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας, Ιράν, Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Αιγύπτου με τη σιωπηρή συναίνεση του Ισραήλ. Ουσιαστικά θα πρόκειται για μια συμφωνία ανάλογη με του Τάεφ, το 1989 για την ειρήνευση του Λιβάνου με την συμμετοχή τώρα και της Τουρκίας, της Ρωσίας και του Ιράν.


Σε όλες αυτές τις προϋποθέσεις, ο ρόλος της Τουρκίας είναι δεδομένος αλλά και εξαιρετικά δύσκολος. Το δόγμα των μηδενικών προβλημάτων με τους γείτονες που εφήρμοσε το δίδυμο Ερντογάν-Νταβούτογλου, παρά την αρχική επιτυχία του, δέχεται σοβαρά πλήγματα. Η εξέγερση στη Συρία κατέστρεψε το σχέδιο της Άγκυρας  για έναν ενιαίο οικονομικό χώρο που θα συνέδεε την τουρκική οικονομία με τη Σαουδική Αραβία μέσω της Συρίας και της Ιορδανίας. Αντί για αυτό δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες από τη Συρία κατακλύζουν τις τουρκικές συνοριακές περιοχές. Ακόμη χειρότερα,  η Τουρκία βρέθηκε απέναντι σε έναν απειλητικό εμφύλιο στο μαλακό υπογάστριό της που υποδαυλίζει το κουρδικό πρόβλημα. Ήδη ο στρατός του Άσαντ έχει αποχωρήσει από τις κουρδικές περιοχές στα βορειοανατολικά της χώρας με μια σιωπηρή συμφωνία μη επίθεσης με τις κουρδικές οργανώσεις και ο Ερντογάν έχει ελάχιστα περιθώρια πολιτικών ελιγμών στο Κουρδικό αφού χρειάζεται την βοήθεια των εθνικιστών στην τουρκική Εθνοσυνέλευση.

Ο μόνος πιθανός τρόπος να αναλάβει η Τουρκία πρωταγωνιστικό ρόλο στην συριακή κρίση είναι η στενή επανασύνδεσή της με τις αμερικανικές επιλογές στη Συρία μετά τις προεδρικές εκλογές. Όμως η ενεργός συμμετοχή της Τουρκίας σε μια νατοϊκή “συμμαχία των προθύμων” εναντίον του Άσαντ χωρίς απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ θα επιβαρύνει πολύ τις σχέσεις της Άγκυρας με τη Μόσχα και θα υπονομεύσει σοβαρά τον μεσολαβητικό ρόλο που φιλοδοξεί να παίξει η Τουρκία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.

Την ίδια στιγμή φαίνεται ότι η πολιτική της ήπιας ισχύος και της ιδεολογικής επιρροής προς τους Αδελφούς Μουσουλμάνους δημιουργεί έντονη καχυποψία στη Ριάντ και το Κάιρο, ενώ η στρατιωτική εμπλοκή της σε ανατροπή του Άσαντ θα επιτείνει ακόμη περισσότερο την ανησυχία για “νεο-οθωμανικά” σχέδια της Τουρκίας, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν τέτοιες προθέσεις από πλευράς τουρκικής ηγεσίας.

Δυστυχώς για την τουρκική ηγεσία βρίσκεται μπροστά σε μια παρατεταμένη κρίση κυριολεκτικά στην αυλή της  που προκαλεί σοβαρούς κινδύνους με την αύξηση των προσφύγων και κυρίως με το Κουρδικό. Δεν είναι δυνατόν να μην εμπλακεί άμεσα στη Συρία. Η εμπλοκή της όμως αυτή, όποια μορφή και αν πάρει, θα της στοιχίσει περιφερειακές συμμαχίες και θα ενταφιάσει το δόγμα Ερντογάν-Νταβούτογλου.

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών στις 15 Νοεμβρίου 2012.
Ο Σωτήρης Ρούσσος είναι πανεπιστημιακός και μέλος της Σ.Ε. του Ν. Αγωνιστή

 

Share
© 2011-2013 Νέος Αγωνιστής